Dạy - học tích hợp: Giúp học sinh phát triển năng lực, hội nhập Quốc tếDạy học tích hợp là xu thế chung của giáo dục phổ thông các nước. Hiện nay, các môn Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý trong chương trình giáo dục phổ thông của Việt Nam mới tích hợp ở mức độ thấp, chưa tích hợp ở mức độ cao như nhiều nước trên thế giới. Chương trình giáo dục phổ thông mới sẽ chú trọng cải thiện nội dung này. Show Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết - Tổng Chủ biên Chương trình Giáo dục Phổ thông mới đã chia sẻ về nội dung dạy học tích hợp – một trong những nội dung đang được dư luận quan tâm nhất trong Dự thảo Chương trình Giáo dục Phổ thông mới. Huy động kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực Theo đó, dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống; thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống. Thầy trò ở TPHCM trong giờ dạy tích hợp liên môn Sử - Địa (Ảnh minh họa) Nói về nội dung này, PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, Chủ biên chương trình môn Ngữ Văn mới cho biết, theo dự thảo, môn Ngữ văn sẽ có 2 yêu cầu tích hợp gồm nội môn và liên môn. Tích hợp nội môn tức ngay trong bản thân môn Ngữ văn sẽ tích hợp tiếng Việt, làm văn và văn học (tích hợp các kỹ năng đọc /đọc hiểu /viết /nghe). Chẳng hạn, khi học bài Tuyên ngôn độc lập, học sinh sẽ nắm được cách lập luận chặt chẽ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tiếp đến, môn làm văn sẽ yêu cầu học sinh viết và tập cho các em cách lập luận một bài văn nghị luận. Rồi căn cứ trên nội dung bài học đó, các em được rèn luyện kỹ năng phát biểu, trình bày ý kiến và trao đổi. Ngoài ra, văn học là bộ môn khoa học xã hội liên quan đến lịch sử và địa lý cùng các vấn đề xã hội khác. Do đó, không chỉ tích hợp nội môn mà việc học Ngữ văn còn phải tích hợp liên môn, xuyên môn, tức là phải liên hệ với bối cảnh lịch sử, đời sống thực tiễn… “Học sinh phải biết liên hệ, đối chiếu bối cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm với bối cảnh hiện nay để thấy hết ý nghĩa của văn bản ngày trước so với hiện nay như thế nào”, ông Thống nhấn mạnh. Chẳng hạn, khi học về tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, ngoài việc cung cấp những kiến thức Ngữ văn, chương trình mới sẽ trang bị cho học sinh những kiến thức về bối cảnh lịch sử thời kỳ chống quân Minh, khởi nghĩa Lam Sơn… Từ đó, học sinh hiểu hơn về ý nghĩa của tác phẩm này. Mục đích của chương trình môn Ngữ Văn mới không chỉ dừng ở cung cấp kiến thức về Ngữ văn cho học sinh mà còn góp phần giáo dục các em quan tâm đến những vấn đề mà cả cộng đồng, dân tộc, thậm chí cả nhân loại đang quan tâm như về biến đổi khí hậu, phân biệt giới tính, chủ quyền quốc gia,… Đây chính là nội dung tích hợp các vấn đề xuyên môn mà bộ môn này hướng tới trong chương trình mới. Tuy nhiên, PGS.TS Thống cho rằng, việc tích hợp xuyên môn cũng cần phải thể hiện một cách khéo léo nhuần nhuyễn, chứ không nên quá dây dưa sa đà vào câu chuyện ngoài bộ môn. Tương tự, ở nội dung môn Toán, GS.TSKH Đỗ Đức Thái, Chủ biên chương trình môn Toán mới cho biết, về cấu trúc, chương trình môn Toán mới thống nhất từ lớp 1 đến 12, xoay quanh và tích hợp ba mạch kiến thức: Số và Đại số; Hình học và Đo lường; Thống kê và Xác suất. Chương trình môn toán học được khai thác, sử dụng tích hợp trong các môn học khác như Vật lý, Hóa học, Sinh học, Địa lý, Tin học, Công nghệ,... Dạy học tích hợp sẽ giúp học sinh phát huy được năng lực, phẩm chất của bản thân của mình một cách hiệu quả (Ảnh minh họa) Ví dụ, khi học về thống kê, học sinh lớp 6 có thể thực hiện thu thập nhiệt độ của địa phương tại mốc thời gian nhất định trong một tuần lễ; tính trung bình cộng của nhiệt độ, từ đó đưa ra những nhận xét về biến đổi thời tiết của địa phương trong tuần. Như vậy, học sinh vừa được học về Toán, vừa nắm được kiến thức Địa lý và có ý thức giải quyết vấn đề của thực tiễn. Thông qua tiết học này, ta có thể dạy học sinh về biến đổi khí hậu, để các em có ý thức hơn về việc bảo vệ môi trường sống của mình. Vậy là, một tiết học của môn Toán đã thực hiện được đa mục đích. Một ví dụ khác, các em học sinh phải biết sử dụng các kiến thức toán học về ba đường coong vào giải thích một số hiện tượng, quy luật trong Quang học. Môn Lịch sử - Địa lí: 3 mức độ tích hợp nội dung Tích hợp trong chương trình môn Lịch sử và Địa lí mới có lẽ là điểm nổi bật hơn cả. GS Phạm Hồng Tung, Chủ biên chương trình môn Lịch sử mới cho hay, chương trình Lịch sử và Địa lý THCS sẽ thể hiện ba mức độ tích hợp nội dung: tích hợp nội môn (trong từng nội dung giáo dục Lịch sử và giáo dục Địa lý); Tích hợp nội dung Lịch sử trong những phần phù hợp của bài Địa lý và tích hợp nội dung Địa lý trong những phần phù hợp của bài Lịch sử, nhằm tạo ra sự đối chiếu, tương tác tốt nhất giữa các kiến thức của hai phân môn; Tích hợp tạo thành chủ đề chung. Khác với chương trình hiện tại, nội dung Lịch sử trong chương trình mới ở bậc THCS sẽ lấy trục lịch đại (thời gian 0) làm trục xuyên suốt, vì thế, ở mỗi giai đoạn lịch sử đều cố gắng thiết kế nội môn theo mô hình: thế giới – khu vực - Việt Nam - lịch sử địa phương, trong đó lấy lịch sử Việt Nam làm trọng tâm, chiếm 60% thời lượng của chương trình. Đây là điểm mới trong cấu trúc, trong tích hợp của phân môn lịch sử.
Hùng Thành DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG MÔN NGỮ VĂN THPT
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (231.81 KB, 18 trang ) Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 tiếp cho công tác dạy học nên tôi chỉ giới hạn nói về kinh nghiệm vận dụng PPDH tích hợp trong giờ đọc hiểu văn bản văn học ( VBVH ) mà thôi. III. CƠ SỞ LÝ LUẬN : 1. Quan điểm về nội dung và phương pháp giáo dục của Nhà nước ta là giáo dục toàn diện.Điều 5 Luật Giáo dục ghi rõ : “ Nội dung giáo dục phải đảm bảo tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống “ . “ Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học.” 2. Quan điểm đó được cụ thể hóa trong việc thiết lập chương trình và biên soạn ở sách giáo khoa theo hướng tích hợp và PPDH tích hợp được Bộ chỉ đạo cho cán bộ quản lí giáo dục và giáo viên trực tiếp đứng lớp học tập và áp dụng. 3. Việc vận dụng PPDH tích hợp là một trong những cơ sở đánh giá hiệu quả của một tiết dạy về mặt phương pháp . 4. Đặc trưng bộ môn Ngữ văn có khả năng lớn trong việc vận dụng PPDH tích hợp: - Nội dung, kiến thức, mục tiêu cần đạt ở ba phân môn Đọc hiểu, Tiếng Việt, Làm văn có quan hệ mật thiết với nhau và đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao trình độ sử dụng Tiếng Việt và khả năng cảm thụ văn học cho học sinh. - Cả ba phân môn là những môn học có tính chất công cụ và có tính nghệ thuật, liên quan đến việc sử dụng tiếng Việt. - Cả ba phân môn đều do một giáo viên dạy trên một đơn vị lớp. IV.CƠ SỞ THỰC TIỄN : Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 2 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 1. Sách giáo khoa ( SGK ) biên soạn theo hướng tích hợp các phần Ngữ và Văn.Câu trúc chương trình các cấp học được xây dựng theo mô hình những đường tròn đồng tâm. Trong hướng dẫn học bài và dạy học, có những vấn đề SGK yêu cầu cần phải sử dụng PPDH tích hợp trong tiết dạy. 2. Các phân môn của bộ môn Ngữ văn ở THPT có quan hệ khá chặt chẽ. Làm văn cùng với Văn học và Tiếng Việt tạo thành “cái kiềng” Ngữ văn trong chương trình Ngữ văn ở các bậc học phổ thông. Sự cấu tạo này thể hiện rất rõ, từ chương trình, SGK cho đến các tiết học cụ thể, các bài kiểm tra, các bài thi. Ở SGK, văn bản văn học vừa là đối tượng học tập vừa là ngữ liệu, phương tiện để phục vụ học tập các phân môn Tiếng Việt, Làm văn. Ngược lại, khi học đọc hiểu văn bản văn học ( VBVH ) lại dùng những tri thức khoa học của phân môn Tiếng Việt và Làm văn để khai thác. 3. PPDH Ngữ văn ở THPT dựa trên hai trục Đọc văn và Làm văn cũng thể hiện rất rõ tính chất tích hợp.Dạy đọc văn là để cung cấp tri thức và phương pháp cho làm văn và ngược lại,dạy làm văn là để củng cố tri thức và phương pháp đọc hiểu VBVH. 4. Mặt khác, là một môn thuộc khoa học xã hội, môn văn học có quan hệ gắn với lịch sử, văn hóa và xã hội.Do vậy, tích hợp dạy các kiến thức xã hội trong bộ môn văn có một khả năng lớn. 5. Việc kiểm tra thi cử, đề thi, kiểm tra hiện nay đòi hỏi sự vận dụng tích hợp nhiều loại kiến thức, phương pháp, kĩ năng. V.NỘI DUNG NGHIÊN CỨU : A. Thực trạng của việc vận dụng PPDH tích hợp trong bộ môn Ngữ văn hiện nay : 1. Thực trạng : Như đã phân tích ở trên, việc sử dụng PPDH tích hợp là một tất yếu trong dạy học bộ môn Ngữ văn.Thế nhưng, việc vận dụng phương pháp này trong thực tế không phải lúc nào cũng đạt hiệu quả. + Nhiều giờ dạy, giáo viên chưa chú ý đến việc vận dụng PPDH tích hợp.Do đó, dẫn đến việc khai thác bài dạy thiếu tính hệ thống, thiếu chiều sâu,làm cho chất lượng bài dạy không đạt. Ví dụ : Dạy “ Những đứa con trong gia đình “của Nguyễn Thi, khi phân tích các đặc điểm phẩm chất của những con người trong gia đình nhân vật Việt cần phải liên hệ đến phẩm chất của các nhân vật trong tác phẩm Rừng xà xu của Nguyễn Trung Thành để thấy rõ hơn, sâu sắc hơn những phẩm chất lịch sử của con người VN thời kháng chiến chống Mĩ Đồng thời để thấy vẻ đẹp riêng của mỗi con người ở những vùng văn hóa, vùng đất khác nhau.Có như vậy mới giúp học sinh thấy được mối liên hệ của các tác phẩm, chiều sâu của hình tượng… + Nhiều giờ dạy, giáo viên tích hợp một cách gượng gạo,các đơn vị kiến thức được tích hợp không có mối liên hệ gắn bó. Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 3 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 Ví dụ : Dạy Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu lại đem so sánh nhân vật người đàn bà làng chài với nhân vật bà Hiền trong Một người Hà nội của Nguyễn Khải về tiêu chí vai trò của người phụ nữ trong gia đình thì qủa gượng ép.Bởi lẻ, hai người đàn bà trong hai gia đình ở hai hoàn cảnh khác nhau, được xây dựng bởi hai cảm hứng khác nhau thì làm sao mà liên hệ so sánh được. + Nhiều giờ dạy, giáo viên lựa chọn đơn vị kiến thức tích hợp chưa trọng tâm.Vẫn thừa nhận là dạy học cần vận dụng PPDH tích hợp.Song, việc vận dụng này là để phục vụ cho mục tiêu của bài dạy chứ không phải bạ đâu là sử dụng tích hợp đó. Kiều vận dụng này, vô hình trung làm lệch nội dung, mục tiêu cần đạt của tiết dạy. Ví dụ : Dạy Vợ Nhặt của Kim Lân thì mục tiêu cần đạt về nội dung là thấy được vẻ đẹp tâm hồn của những người lao động nghèo bên bờ vực của cái chết.Đó là lòng ham sống, khát vọng hạnh phúc và lòng nhân ái của con người. Vậy, nếu tích hợp liên hệ người vợ nhặt với nhân vật chị Dậu ( Tắt đèn – Ngô Tất Tố )chỉ để nói về thân phận con người thì đã làm lạc hướng mục tiêu bài học. + Khi vận dụng PPDH tích hợp, giáo viên thiếu sự chuần bị kĩ , sử dụng tích hợp một cách tùy hứng dẫn đến hiệu quả tích hợp không cao. Ví dụ : Giáo viên chưa chủ động chuẩn bị dữ liệu để phục vụ việc dạy học tích hợp. Dạy bài Sóng của Xuân Quỳnh điểm nhấn sẽ là cảm quan và khát vọng của Xuân Quỳnh về tình yêu lứa đôi.Tất nhiên, với bài này, tích hợp với cảm quan và khát vọng của Xuân Diệu về tình yêu là hoàn toàn hợp lí. Thế nhưng, một điều oái oăm là khi nhắc đến Xuân Diệu, ông Hoàng của thơ tình yêu thì giáo viên lúng túng không biết chọn bài thơ nào, tứ thơ , câu thơ nào cần viện dẫn để phân tích, so sánh để thấy điểm giống nhau và điểm khác biệt giữa hai thi nhân khi nói về tình yêu. 2.Nguyên nhân : Có mấy nguyên nhân sau đây : - Chưa có ý thức, chưa chú trọng đến PPDH tích hợp còn mới mẻ đối với giáo viên THPT. - Kĩ năng lựa chọn các đơn vị kiến thức tích hợp còn hạn chế : tích hợp không đúng trong tâm; tích hợp gò ép, gượng gạo. - Chủ quan, tùy hứng, thiếu sự chuẩn bị, thiếu kế hoạch. - Chưa hiểu rõ quy trình chuẩn bị để thực hiện dạy học theo PPDH tích hợp. 3.Hậu quả : Từ những nguyên nhân trên, có thể thấy, từ việc áp dụng một PPDH nhỏ mà không đúng dẫn đến một hậu quả lớn.Đó là : + Học sinh không nhận ra được sự gắn kết của các đơn vị kiến thức trong SGK, một vấn đề mà người biên soạn sách rất lưu tâm. Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 4 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 + Học sinh không cảm nhận được chiêu sâu, những vẻ đẹp riêng của mỗi tác phảm văn học trong hệ thống thể loại, đề tài, chủ đề. + Ảnh hưởng đến chất lượng viết bài làm văn ở học sinh .Đó là sự vận dụng kết hợp các kiến thức Tiếng Việt, Văn học vào Làm văn và sự vận dụng kiến thức không phong phú.Tức là ảnh hưởng đến chất lượng học tập. + Ảnh hưởng đến phương pháp và năng lực cảm thụ văn học của học sinh. B.Một số kinh nghiệm vận dụng PPDH tích hợp trong bộ môn Ngữ văn : 1. Trước hết phải hiểu PPDH tích hợp trong môn Ngữ văn là gì? Tích hợp trong quá trình dạy học là sự phối kết hợp các tri thức của một số môn học có những nét chính, tương đồng xoay quanh một chủ đề nào đó.Nói cách khác, tích hợp là phương pháp phối hợp một cách riêng lẻ các môn học khác nhau, các phân môn học khác nhau theo những hình thức, cấp độ khác nhau nhằm đáp ứng những mục tiêu, mục đích , yêu cầu cụ thể nào đó của tiết học. Tích hợp trong môn Ngữ văn là sự kết nối tri thức giữa ba phân môn: Tiếng Việt, Đọc hiểu và Làm văn và trong từng phân môn, từng vấn đề cụ thể. Đó chính là phương pháp tiếp cận kiến thức từ việc khai thác các tri thức cụ thể của các phân môn trên cở sở một hoặc một số bài học có những nội dung, đơn vị kiến thức liên quan. 2. Xác định dung nội dung, mục tiêu tích hợp: Để vận dụng PPDH tích hợp có hiệu quả, người dạy cần phải xác định chính xác, đúng đắn mục tiêu, nội dung , nguyên tắc, phương pháp tích hợp trong bài dạy. Theo kinh nghiệm của tôi, các nội dung trên sẽ là : a. Mục tiêu: ( Trả lời câu hỏi : sử dụng PPDH tích hợp trong bài dạy để làm gì ? ) + Khắc sâu kiến thức bài học. + Thể hiện tính liên kết , mối quan hệ hữu cơ của chương trình + Rèn luyện kĩ năng tiếp nhận văn học cho HS b.Nội dung : ( Trả lời câu hỏi : Trong bài dạy, nội dung nào cần phải dạy theo lối tích hợp ? ) Đó là : + Các nội dung kiến thức có những điểm liên quan, tương đồng với các bài đã học. + Các nội dung kiến thức cần đến việc sử dụng kiến thức của các bộ môn khác, phân môn khác để làm phương tiện, công cụ khai thác. c. Nguyên tắc: ( Trả lời câu hỏi : Sử dụng PPDH tích hợp trong bài dạy xuất phát từ những cơ sở nào ? ) Đó là : + Căn cứ vào mục tiêu cần đạt của tiết học. + Căn cứ vào nội dung chương trình ( các bài học trước hoặc sau bài cần dạy có liên quan ) Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 5 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 d. Phương pháp : ( Trả lời câu hỏi : Cách thức sử dụng PPDH tích hợp như thế nào ?). Đó là: + Xác định nội dung, phạm vi kiến thức cần tích hợp. + Lựa chọn dữ liệu tích hợp. Ví dụ minh họa : Khi dạy bài đọc hiểu VBVH Những đứa con trong gia đình của nhà văn Nguyễn Thi, tôi làm như sau : - Về mục tiêu sử dụng PPDH tích hợp, tôi cần cho học sinh hiểu được: + Những phẩm chất cách mạng của gia đình nhân vật Việt vừa có tính chất truyền thống của một gia đình cách mạng, vừa là những phẩm chất tiêu biểu cho con người miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước.Đồng thời, cho học sinh thấy vẻ đẹp riêng trong tích cách của từng nhân vật. Thực hiện được như thế là giúp học sinh khắc sâu kiến thức. + Khi dạy, tôi chọn các VBVH có nội dung liên quan với VBVH Những đứa con trong gia đình để so sánh và khái quát nội dung nêu trên như : Rừng xà nu của nhà văn Nguyễn Trung Thành, Đất của nhà văn Anh Đức.Nghĩa là tôi vừa cho học sinh thấy sự liên kết giữa các bài học trong chương trình vừa giúp học sinh kĩ năng, vốn kiến thức để làm văn. - Về nội dung cần tích hợp trong bài dạy : Với bài dạy này tôi chọn nôi dung cần tích hợp để so sánh, đối chiếu , củng cố và khắc sâu kiến thức học sinh là : + Những vẻ đẹp phẩm chất của hai nhân vật Chiến và Việt.( so sánh với Dít, Tnú trong tác phẩm Rừng xà nu, nhân vật ông Tám trong tác phẩm Đất ) + Kĩ năng nghị luận về tác phẩm, đoạn trích tác phẩm văn xuôi ( đã học ở bài trước ) và làm bài viết ở bài sau. + Sử dụng các nội dung của bài học Nhân vật giao tiếp để phân tích đoạn hội thoại của hai nhân vật Việt và chị Chiến trong tác phẩm. - Về nguyên tắc tôi dựa vào mục tiêu cần đạt của tiết học ( theo tài liệu chuẩn kiến thức của Bộ ): + Hiểu được vẻ đẹp phẩm chất cách mạng truyền thống của những con người trong gia đình Việt đã tạo nên sức mạnh tinh than to lớn của con người Việt nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước. + Kĩ năng nghị luận về đoạn trích tác phẩm văn xuôi . - Về phương pháp, tôi tiến hành xác định nội dung tích hợp trong bài dạy.Đó là : + Những vẻ đẹp phẩm chất của hai nhân vật Chiến và Việt + Kĩ năng nghị luận về tác phẩm, đoạn trích tác phẩm văn xuôi (đã học ở bài trước) 410 + Sử dụng các nội dung của bài học Nhân vật giao tiếp để phân tích đoạn hội thoại của hai nhân vật Việt và chị Chiến trong tác phẩm. Trên cơ sở đó, tôi lựa chọn các dữ liệu cụ thể để tích hợp ( sẽ nói ở sau ) Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 6 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 3. Chuẩn bị các dữ liệu để tích hợp: Một trong những yếu tố quyết định thành công của việc vận dụng PPDH tích hợp là việc chuẩn bị dữ liệu để tích hợp.( dữ liệu được hiểu là các đơn vị kiến thức cần có để tích hợp ). Như trên đã nói, giáo viên sẽ lúng túng và dễ mất uy trước học sinh. Để việc chuẩn bị dữ liệu tích hợp có hiểu quả, tôi xác định mục tiêu, nguyên tắc, và phương pháp chuẩn bị như sau: a. Mục tiêu: ( Trả lời câu hỏi : sử dụng dữ liệu tích hợp trong bài dạy để làm gì ? ) Đó là: + Giúp giáo viên chủ động trong việc sử dung PPTH + Giúp vận dụng PPDH tích hợp đúng mục tiêu và có hiệu quả. b. Nguyên tắc: ( Trả lời câu hỏi : Các dữ liệu tích hợp trong bài dạy phải đáp ứng những tiêu chí nào ? ) Đó là : + Các dữ liệu phải có điểm tương đồng ( đề tài, chủ đề , loại, thể, kiểu…) + Các dữ liệu phải phù hợp với đơn vị kiến thức cần tích hợp c. Phương pháp : ( Trả lời câu hỏi : Cách thức chuẩn bị dữ liệu tích hợp như thế nào ?). Đó là: + Các dữ liệu nằm trong tác phẩm của chương trình ngữ văn đã học. + Các dữ liệu phải được viết ra, phải được đối chiếu , so sánh. Ví dụ minh họa : Khi dạy trích đoạn Đất nước trích Trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm,tôi thực hiện việc chuẩn bị các dữ liệu tích hợp như sau : - Về mục tiêu ( như đã xác định ở trên ) - Về nguyên tắc và phương pháp : + Tôi tiến hành lựa chọn các tác phẩm trong chương trình Ngữ văn lớp 12 có cùng đề tài, chủ đề với trích đoạn bài dạy Đất nước đã nêu. Đó là các bài thơ : Việt Bắc ( Tố Hữu ), Đất nước ( Nguyễn Đình Thi ), Bên Kia sông Đuống ( Hoàng Cầm ) + Tiến hành xác định nội dung tích hợp. Đối với bài dạy này, tôi xác định lựa chọn nội dung tích hợp là ở đề tài, nội dung cảm hứng, chủ đề, cách thể hiện ở mỗi tác phẩm. + Tiến hành tạo các dữ liệu : Viết sẵn ý đồ vào thiết kế bài dạy hay các thẻ tư liệu cầm tay. Sau đây là một dạng thẻ dữ liệu cầm tay : Các bài thơ Việt Bắc ( Tố Hữu ), Đất nước ( Nguyễn Đình Thi ),Bên Kia sông Đuống ( Hoàng Cầm ) Đất nước ( Trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm ) có những điểm chung sau : * Viết cùng một đề tài quê hương đất nước.Phần lớn viết trong bối cảnh đất nước bị ngoại xâm. Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 7 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 * Cảm hứng : bày tỏ lòng yêu quê hương đất nước, tự hào, ngợi ca đất nước, tin tưởng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến. * Cách thể hiện : Thơ trữ tình. Điểm khác biệt : Hoàng Cầm viết về chính quê hương mình trong nỗi đau bị giặc chiếm đóng và tàn phá.Tố Hữu viết về chiến khu Việt Bắc trong sự gắn bó với cách mạng và kháng chiến.Nguyễn Đình Thi viết về một đất nước đang lớn lên trong nhận thức, tư tưởng của mình còn Nguyễn Khoa Điềm lại viết về một đất nước vừa gần gũi gắn bó vừa rất đỗi thiêng liêng trong tâm thức mọi người.Tất cả góp phần làm phong phú thêm guwowngmawtj đát nước trong nền thơ ca cách mạng Việt Nam. 4. Sử dụng linh hoạt các hình thức tích hợp : Có hai hình thức tích hợp cơ bản sau : a. Tích hợp ngang : là hình thức tích hợp liên môn, liên phân môn và là hình thức tích hợp theo từng thời điểm. Cụ thể là đối với môn Ngữ Văn, giáo viên sử dụng tri thức của các phân môn Tiếng việt , Lí luận văn học, Làm văn để giãi mã VBVH hoặc ngược lại. Ví dụ : Khi dạy bài Sóng của nhà thơ Xuân Quỳnh, tôi đã sử dụng kiến thức của bài Luật thơ, phần luật của thể thể năm chữ để lí giải âm điệu, nhịp điệu của bài thơ và lối tự sự - trữ tình của tác giả trong bài thơ b. Tích hợp dọc : Tích hợp theo thể loại, đề tài , chủ đề của TPVH.Mục đích của việc tích hợp này chủ yếu là so sánh, đối chiếu giữa các bài học có cùng đề tài, chủ đề, các đơn vị kiến thức có quan hệ tương đồng để khắc sâu kiến thức cho học sinh, giúp cho học sinh nhận ra những điểm giống nhau và khác biệt của các nội dung cần quan tâm trong bài dạy VBVH. Ví dụ : Khi dạy bài Sóng của nhà thơ Xuân Quỳnh, một bài thơ tập trung thể hiện những cảm nhận, suy tư và khát vọng của Xuân Quỳnh về tình yêu , tôi liên hệ với ca dao nói về tình yêu lứa đôi, với thơ Xuân Diệu để học sinh thấy được nét độc đáo, sự tinh thế và chiều sâu trong suy cảm của nữ thi sĩ này. Như vậy, cùng dạy một bài sóng của Xuân Quỳnh tôi đã linh hoạt sử dụng hai hình thức tích hợp. Cách làm này giúp cho giờ dạy tránh được sự nhàm chán, giúp cho việc khai thác kiến thức trong bài dạy rộng và sâu, học sinh lĩnh hội được nhiều kiến thức và thấy được sự kết nối của các phân môn trong bộ môn, các bài học trong chương trình , rèn luyệ cho học sinh kĩ năng so sánh văn học và giúp cho giờ học có hứng thú. 4. Ra đề kiểm tra đánh giá theo hướng tích hợp. Kiểm tra là khâu đánh giá kết quả học tập của học sinh, giúp giáo viên dựa vào kết quả dạy học mà điều chỉnh phương pháp dạy học hợp lí nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Kiểm tra theo hướng tích hợp là một hướng kiểm tra hiện đại được áp dụng trong nhà trường những năm gần đây, nhất là trong các kì thi lớn. Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 8 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 Đề kiểm tra luôn thể hiện xu hướng tích hợp kiểu thức theo hai kiểu hình thức tích hợp đã nêu.Đối với môn ngữ văn, trong đề kiểm tra, người ra đề đồng thời kiểm tra các tri thức Tiếng Việt,Văn học và Làm văn.Thâm chí, xuất phát từ một ngữ liệu (đoạn văn, tác phẩm ngắn ),người kiểm tra đồng thời kiểm tra kiến thức của các phan môn ( tích hợp ngang trong kiểm tra ) Trong đề kiểm tra, cần kiểm tra đơn vị kiến thức có liên quan đến nhiều đơn vị bài học về đề tài, chủ đề, nội dung cảm hứng ( tích hợp dọc ) . Ví dụ : Đây là một đề kiểm tra học kì TRƯỜNG THPT LÝ TỰ TRỌNG KIỂM TRA HỌC KÌ I Môn Ngữ Văn lớp 10 ( CT chuẩn ) Năm học 2008-2009.Thời gian : 90 phút Câu 1: (1đ) Trong hoạt động giao tiếp có sự chi phối của các hoạt động giao tiếp nào? Câu 2: (2đ ) Cho biết vẻ đẹp của Phê-nê-lốp trong đoạn trích “Uy-lít-xơ trở về”của Hô-me-rơ Câu 3: (7đ) Thân phận của người phụ nữ qua những bài ca dao than thân, trích đoạn Lời tiễn dặn trong truyện thơ Tiễn dặn người yêu. Như vậy, ba câu hỏi kiểm tra trên có các nội dung kiểm tra Tiếng Việt ( câu 1 ), Văn học ( câu 2 ) , tích hợp kiểm tra kiến thức tổng hợp của ba phân môn trong câu 3.Đồng thời câu 3 cũng là câu tích hợp kiểm tra kiến thức ở hai bài học cùng đề cập đến thân phận người phụ nữ. Tóm lại,qua việc ra đề kiểm tra theo hướng tích hợp , tôi thấy cần phải nắm vững các nội dung sau : a.Mục tiêu: + Kiểm tra kiến thức của nhiều phân môn trong bộ môn. + Kiểm tra khả năng nhận thức, nắm kiến thức cũng như kĩ năng phân tích,so sánh, tổng hợp của học sinh. b. Nguyên tắc : + Nội dung kiểm tra phải nằm trong chương trình. + Nội dung kiểm tra là những đơn vị kiến thức có khả năng tích hợp c. Phương pháp : + Đề kiểm tra chứa các nội dung tích hợp theo hai hình thức : tích hợp ngang và tích hợp dọc. + Trường hợp áp dụng : Bài viết định kì.Kiểm tra 15 phút. VI.KẾT QUẢ THU ĐƯỢC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM: 1.Kết quả thu được: Qua việc thực hiện các nội dung nêu trên, tôi thu được các kết quả sau : Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 9 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 - Giáo viên sử dung PPDH tích hợp một cách chủ động, hiệu quả . - Nâng cao hiệu quả, chất lượng giờ dạy đọc hiểu VBVH dạy : học sinh có hứng thú, lĩnh hội nhiều kiến thức, thấy được mối liên kết giữa các bài học ,giữa các phân môn trong bộ môn, giữa chương trình Ngữ văn THCS với chương trình Ngữ văn THPT… - Rèn luyện kí năng cảm thụ văn học và làm văn cho HS - Đổi mới về cách ra đề và chất lượng đề kiểm tra.Đối mới được phương pháp kiểm tra, đánh giá chất lượng học sinh. - Góp phần vào đổi mới PPDH ở bộ môn Ngữ văn. - Học sinh có nhiều tiến bộ trong học tập bộ môn. 2.Bài học kinh nghiệm : Để vận dụng hiệu quả PPDH tích hợp vào giảng dạy bộ môn ngữ văn nói chung, cần tuân thủ các nội dung đã đề cập nêu trên.Đặc biệt cần xác định tính cần thiết của việc sử dụng PPDH tích hợp, mục tiêu, nội dung và phương pháp sử dụng. - Cần chuẩn bị kĩ trước khi sử dụng để việc sử dụng PPDH này có tính chủ động và hiệu quả. Tuyệt đối không nên sử dụng PPDH này một cách miễn cưỡng ,bị động và tùy hứng. - Khi sử dụng PPDH này phải dựa vào đặc điểm , mục tiêu cần đạt của bài học. Tùy bài mà sử dụng.Không lạm dụng PPDH này một cách thái quá nội dung bài học sẽ loãng. - Cần kết hợp giữ việc dạy và kiểm tra theo hướng tích hợp. VII.KẾT LUẬN : Đổi mới PPDH là một quá trình liên tục, thường xuyên và lâu dài xuất phát từ mục tiêu giáo dục và từ điều kiện thực tế của nền giáo dục. Việc tích cực nghiên cứu vận dụng các PPDH mới là trách nhiệm của mỗi giáo viên.Trên tinh thần đó, tôi mạnh dạn trình bày những kinh nghiệm cá nhân trong việc vận dung PPDH tích hợp vào giời dạy đọc hiểu VBVH. Nội dung đề tài hoàn toàn kaf những kinh nghiệm chủ quan mà tôi rút ra từ thực tiễn .Việc vận dụng nội dung của sang kiến này tùy thuộc rất lớn vào nỗ lực của người dạy.Rất mong được đem đến cho thầy cô những kinh nghiệm bổ ích. Đồng thời mong quý thầy cô góp ý dể hoàn thiện nội dung đề tài nêu trên. VIII.ĐỀ NGHỊ : 1.Đối với Sở : - Lãnh đạo Sở cần tổ chức Hội đồng khoa học để thẩm định sang kiến kinh nghiệm cho giáo viên, không nên để cho Hội đồng khoa học trường đánh giá xếp loại. Vì thực tế cho thấy các sang kiens kinh nghiệm đạt loại A ở cấp trường khong phải khi nào cũng dược xếp loại ở cấp tỉnh. - Nên xây dựng các đề tài khoa học và giao cho các đơn vị nghiên cứu thực hiện và bảo vệ trước Hội đồng khoa học cấp Sở. Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 10 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 - Nên thực hiện chế độ bảo lưu đốivới các đề tài sang kiến kinh nghiệm được xếp loại cấp tỉnh. 2.Đối với trường : - Hiện tại, cần tổ chức thẩm định các đề tài sang kiến kinh nghiệm theo hai khối : Tự nhiên và xã hội để tiết kiệm thời gian và việc thẫm định có chiều sâu. IX.Tài liệu tham khảo : - Sách giáo khoa - Phân phối chương trình Ngữ văn 10, 11, 12 - Một số vần đề đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy ngữ văn ở trường THPT( tài liệu Bồi dưỡng thương xuyên chu kì III ) X. MỤC LỤC : STT Nội dung Trang 1. Tên đề tài 1 2. Đặt vấn đề 2 3. Cơ sở lí luận 2 4. Cơ sở thực tiễn 3 5. Nội dung nghiên cứu 3 - 10 6. Kết quả thu được và bài học kinh nghiệm 10-11 7. Kết luận 11 8. Đề nghị 11 9. Tài liệu tham khảo 12 10. Mục lục 12 Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 11 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 GD&TĐ) - Mấy năn gần đây Bộ GD-ĐT đã có nhiều cải cách về chương trình, sách giáo khoa, thi cử và phương pháp giảng dạy… thu được một số thắng lợi bước đầu, tuy vẫn còn không ít bất cập Chúng ta đã và đang thực hiện cuộc vận động “Hai không” với 4 nội dung: nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục, nói không với việc học sinh ngồi nhầm lớp và vi phạm đạo đức nhà giáo. Song, hiện nay đa số các thầy cô giáo chưa thật quan tâm đến cải tiến phương pháp giảng dạy cho phù hợp đối tượng và đặc trưng bộ môn, nhất là đối với môn Văn. Nhiều giáo viên dạy văn mà như người đánh vật, lúc nào cũng lo cháy giáo án, lúc nào cũng sợ các em không hiểu bài. Bài văn không được phân tích theo thông điệp nghệ thuật mà văn bản vốn có, ngược lại nó bị băm nát, gán ghép, mổ xẻ theo một loạt những câu hỏi rời rạc, trò thay nhau đọc, thầy giải thích ý nghĩa nội dung, nghệ thuật, rồi rút ra bài học. Và các thầy gọi đó là dạy theo phương pháp “nêu vấn đề”, để thầy chủ đạo, trò chủ động. Vì thế, trò “chủ động” chép được bao nhiêu thì chép, câu chẳng ra câu, không phân biệt được các ý chính, ý phụ. Còn thầy thì chăm chú thao tác sao cho xong giáo án đúng giờ quy định. Có thầy quá lo đối phó với thi cử nên cứ đọc cho học sinh chép bài văn mẫu đã soạn theo ý thầy mà đa phần là ghi lại các ý của sách giáo viên. Vì vậy, các thầy cô rất cần Nói không với nạn đọc chép trong giảng dạy , nhất là đối với bộ môn Văn. Một thực tế mà không ai chối cải là lâu nay các em ít mặn mà với môn Văn, vì không cảm được nó hay ở chỗ nào. Điều đó có lý do ở người dạy. Nhiều thầy cô quên mất đặc trưng của văn học, dạy văn mà cứ như dạy chính trị, giáo dục công dân hay sử địa. Suốt 45 phút không thấy có một lời bình văn, không khai thác được những “điểm sáng thẩm mỹ” của hình tượng văn học. Quanh đi quẩn lại chỉ thầy trò vấn đáp rời rạc, rồi nếu có màn hình lớn vi tính thì cho các em xem vài cảnh thiên nhiên, con người, ảnh tác giả…Học sinh ra khỏi lớp là quên tất cả, dồn sức để giải bài tập của các môn tự nhiên. Sở dĩ đã mấy chục năm trôi qua mà lớp nhà giáo đã nghỉ hưu như chúng tôi vẫn còn nhớ như in những giờ dạy văn của một số thầy hồi còn học cấp 2, 3 hay Đại học, chính là nhờ những giây phút được nghe các thầy bình văn. Những giây phút đó trí tưởng tượng của chúng tôi bay bổng, sống với nhân vật, hoàn cảnh trong văn xuôi, kịch, hoặc như được “bay lên” cùng những vần thơ giàu tính hoạ, tính nhạc. Đúng như cố nhà thơ Xuân Diệu đã nói: “Mỗi áng văn, lời thơ là một cá lội, con bướm bay, con chim hót Việc nghiên cứu giảng dạy thơ văn là phải đưa được vào trái Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 12 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 tim người đọc cái kỳ diệu của chim hót, bướm bay, cá lội, chứ không phải làm cho bướm ép dẹp, chim nhồi rơm và cá chết khô”. Một lời bình hay, đúng lúc, đúng chỗ sẽ nâng cao giá trị thẩm mỹ của bài văn, bài thơ, khơi dậy ở trái tim non trẻ của các em tình yêu người, yêu đời để các em biết ghét cái ác, cái xấu mà hướng tới chân, thiện mỹ. Còn nếu dạy văn mà cứ như dạy ngữ pháp, hay dạy cách làm văn với mấy chục câu hỏi lý trí, vô bổ, thì hỡi ôi, chẳng khác nào nước xối đầu vịt, nước đổ lá khoai. Thậm chí có thầy cô còn chưa biết đọc diễn cảm, chứ chưa nói đến ngâm thơ khi cần để minh hoạ. Hồi còn đi dạy tôi đã cố gắng tập ngâm thơ, tập đọc diễn cảm đối với văn xuôi, kịch, các thể thơ, hoặc tập hát các làn điệu dân ca, có khi còn ghi âm lại, mở cho các em nghe thử, góp ý rồi tu sửa cho tới khi ưng ý. Tất cả các bài thơ và những đoạn văn xuôi, đoạn kịch hay chúng tôi đều thuộc lòng. Ngày nay, rất buồn khi thấy một số thầy cô giảng thơ mà chưa thuộc nổi bài thơ ấy, lúc nào cũng phải dán mắt vào sách giáo khoa thì làm sao giảng hay được. Đã có một thời các cụ đồ Nho gọi dạy văn là bình văn thông qua cách đọc diễn cảm. Trong phong trào Đông kinh nghĩa thục trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, các buổi diễn thuyết người ta thường xen vào việc bình văn để thu hút người nghe: Buổi diễn thuyết người đông như hội Kỳ bình văn khách tới như mây. Nói vậy không có nghĩa là bảo thủ theo lối dạy xưa, hay không coi trọng việc cải tiến phương pháp giảng dạy bộ môn Ngữ văn hiện nay. Việc người thầy làm “đạo diễn” đứng sau “sân khấu”, ở vị trí thứ hai để chỉ đạo các trò đọc-hiểu bài văn như hiện nay là một việc làm cần thiết. Học trò được đưa lên vị trí số một là chủ động để tự tìm hiểu, tiếp thu văn bản là chủ yếu, thầy không cảm thụ thay cho trò. Nhưng có một thực tế là các bài văn, bài thơ ở các bộ sách đã cải tiến vẫn còn rất dài. Tác phẩm thì học sinh chưa được đọc, thậm chí một số thầy cô cũng chưa đọc, nhất là những tác phẩm văn học nước ngoài. Dạy trích đoạn “Uy- lit- xơ trở về” mà chưa được đọc sử thi “Ô- đi- xê” của Homer thì làm sao bình được tâm trạng của Uy- lít- xơ. Dạy “Hồi trống cổ thành” (hồi 28) mà chưa đọc “Tam quốc diễn nghĩa” của La Quán Trung thì làm sao hiểu được một phần tính cách của nhân vật Quan Công, Trương Phi. Dạy “Hoàng hạc lâu” của Thôi Hiệu mà không đọc thơ Đường, thơ Tống thì làm sao cảm được hết cái hay của nó. Chỉ bốn câu Nguyễn Du tả tiếng đàn của Thuý Kiều buổi đầu đánh cho Kim Trọng nghe mà người dạy không đọc “Tì bà hành” của Bạch Cư Dị thì làm sao thấy được cái tài “vay mượn” rất khéo léo và sáng tạo của Nguyễn Du trong việc tả tiếng đàn trực tiếp hay gián tiếp… v.v và v.v. Hiện nay, nhiều thầy cô còn bận “đánh vật” với miếng cơm manh áo đời thường- “Cơm áo không đùa với khách thơ” (Xuân Diệu), thì còn đâu thời giờ để đi thư viện đọc các tác phẩm dài hàng mấy trăm trang, tiền đâu để mua các sách văn học có liên quan đến chương trình văn ở các lớp. Nếu không đọc- hiểu sâu về tác phẩm thì không thể có lời bình văn đúng và hay. Cũng có thầy cô nhờ chất giọng tốt qua những lời bình văn được các em yêu thích nhưng xem ra lời bình ấy vẫn chỉ là “tán”, “bốc đồng” rông dài, ngẫu hứng mà thôi. Có khi còn góp phần băm nát hình tượng thơ theo kiểu “chẻ sợi tóc làm tư”, hoặc gán cho bài thơ, bài văn nhiều nội dung xã hội “dung tục” mà tác phẩm ấy vốn không chứa đựng. Thoát ly văn bản, kiểu bình cho sướng miệng, lọt lỗ tai trò nhưng thực ra trò chẳng nắm được gì, thì đó là dạy văn theo “điệu sáo”, theo kiểu “múa chữ” như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng phê phán trước đây. Nếu không có năng Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 13 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 khiếu bình thơ, bình văn, không biết ngâm thơ thì hãy cố đọc diễn cảm bài thơ, bài văn đó cho tốt. Đọc lần thứ nhất chỉ là “bì phu” (mới sờ tới phần “da” của tác phẩm), đọc lần thứ hai hiểu thêm một tầng nghĩa nữa, là cách đọc “cốt nhục” (hiểu được thịt, xương của tác phẩm), và đọc đến lần thứ ba, thứ tư là đã hút được một phần chất “tuỷ” của tác phẩm. Đánh giá cao vai trò đọc văn, GS-TS Trần Đình Sử đã đưa ra đề nghị Theo tôi gọi môn văn trong nhà trường là môn dạy đọc văn là đúng nhất và sát nhất. Tuy nhiên nhận định trên mới chỉ là “điều kiện cần nhưng chưa đủ”, còn nhiều điều phải bàn thêm. Song, nếu dạy văn mà thầy và trò không được đọc tác phẩm, hoặc có tác phẩm mà không biết cách đọc thì khó thẩm thấu cái hay, cái đẹp của tác phẩm ấy. Người thầy muốn thắp sáng ngọn lửa tình yêu văn chương trong tâm hồn học sinh thì trước hết hãy thổi bùng ngọn lửa văn chương trong trái tim của mình. Cùng với các thao tác khác trong quá trình dạy văn, lời bình hay sẽ có một ý nghĩa rất quan trọng. Mãi mãi thế hệ “U60” chúng tôi vẫn còn nhớ như in một số lời bình rất hấp dẫn của các thầy: Lê Trí Viễn, Hoàng Như Mai, Hoàng Hữu Yên, Nguyễn Đăng Mạnh, Nguyễn Đình Chú, Phan Cự Đệ… Hành trang ấy đã giúp chúng tôi có được những học sinh giỏi văn đạt giải cấp quốc gia, một số em nay đã là Tiến sĩ, Thạc sĩ dạy ở một số trường Đại học, Cao đẳng, là giáo viên giỏi ở các cấp THCS, THPH hay nghiên cứu ở Viện văn học… Lê Xuân (GD&TĐ) - Khi việc dạy học Văn ở trường phổ thông chăm chắm vì mục đích thi cử (thi HS giỏi, thi tốt nghiệp, thi ĐH, CĐ) thì việc giã từ những mục đích cao cả, vì mục đích thực dụng trước mắt là một tất yếu. Nếu đề ra thi tốt nghiệp THPT, BTTH không thoát khỏi các khuôn mẫu xơ cứng thì việc học cho đến luyện thi cũng không thoát khỏi lối học thi cử. “Hành lang hẹp” và vị thế của thầy giáo trong giờ giảng Văn Đã 30 năm trực tiếp giảng dạy Văn học ở trường phổ thông, tôi đã ngẫm ra những nghịch lý trớ trêu ấy. Chúng tôi đã từ chân trời của những khát vọng, những điều tuyệt vời mà rơi xuống dạy văn thực dụng nhằm đáp ứng nhu cầu thi cử của học trò. Cái gọi là tích luỹ của tôi trong bấy nhiêu năm dạy văn bắt đầu từ dạy HS để đi thi. Không ít đồng nghiệp đã từng muốn được chia sẻ, muốn được học hỏi chút kinh nghiệm luyện thi môn Văn của tôi mà mỗi lần nhắc đến niềm tự hào trong tôi đã nhường chỗ cho sự tiếc nuối. Này nhé: Đề thi tốt nghiệp THPT hay BTTH hai đề chọn 1. Mỗi đề có từ 2 câu, trong đó có 1 câu phụ (2 điểm) và 1 đến 2 câu chính. Câu phụ có mấy dạng sau đây: Dạng 1: Tóm tắt tác phẩm văn học. Trong chương trình văn 12 có vài tác phẩm tự sự (thuộc văn học Việt Nam) và dăm tác phẩm tự sự văn học nước ngoài. Thầy giáo có thể tóm tắt và cho HS tóm tắt. Dạng 2: Nêu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm. Điều này không khó, chỉ hướng dẫn HS học thuộc lòng là đâu vào đấy. Dạng 3: Nêu tóm tắt cuộc đời và sự nghiệp sáng tác văn học của tác giả. Về cuộc đời có thể trình bày: Năm sinh, năm mất, quê quán, gia đình, cuộc đời tác giả (lưu ý những sự kiện liên quan đến văn học). Về sự nghiệp sáng tác văn học có thể trình bày quan điểm sáng tác văn học, các giai đoạn sáng tác, tác phẩm chính, giá trị nội dung, nghệ thuật, đánh giá tác giả Như vậy, “thi gì học nấy” đã khiến cho thầy giáo có sáng tạo cũng chỉ “trong hành lang hẹp” (Nguyễn Minh Châu). Và đây là một rào cản trong tiến trình dạy văn trong trường phổ thông. Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 14 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 Thức dậy khát vọng trong HS qua mỗi giờ Văn Dạy - học bất cứ môn nào quan trọng nhất là thức dậy khát vọng học tập trong HS. Khi HS nguội tắt nhiệt huyết và lòng đam mê thì kết quả không như mong muốn là một tất yếu. Quả là có một phần của SGK (chúng tôi đã có khảo sát từ phía HS và sẽ trở lại vấn đề này trong một dịp khác), có một phần từ thầy cô mà môn Văn ngày một nhạt dần với học trò. Có hàng loạt nghịch lý diễn ra: Thời gian rất có hạn mà tri thức thì không cùng, môn học thì quá tải mà thời gian, sức học của HS thì có hạn. Tác phẩm văn chương (đặc biệt là những tác phẩm xuất sắc) khai thác mãi vẫn không hết ý nghĩ sâu xa, mà thời gian trên lớp lại rất hạn hữu. Vì vậy, thắp sáng khát vọng cho HS qua mỗi giờ giảng là điều quan trọng hơn là cung cấp, nhồi nhét cho HS một mớ kiến thức. Con đường học tập là con đường suốt đời. Thắp sáng ngọn lửa cho HS là một cách để các em đam mê, dấn thân vào con đường tri thức nhân loại. Có thể nói, tri thức trong giờ giảng của thầy giáo là tri thức cơ bản, tri thức ban đầu để HS tự đi tiếp trên con đường chông gai ấy. Đối với môn Văn trong nhà trường có điều kiện để thức dậy khát vọng trong HS. Đó là khát vọng sống cao đẹp mà mỗi giờ giảng văn từ vẻ đẹp của hình tượng, của ngôn ngữ thầy giáo có thể tạo được một không khí văn chương, không khí ngự trị của cái cao đẹp, thức dậy trong các em biết bao khát vọng sống tuyệt vời. Theo đó “Văn tế nghĩa sỹ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu là áng văn bi tráng về người nông dân dấn thân vì nghĩa cả, ánh lên vẻ đẹp của đạo lý, của lẽ sống của dân tộc và chỉ hai câu văn thôi: “Sống làm chi theo quân tả đạo, quăng vùa hương xô bàn độc thấy lại thêm buồn/ Sống làm chi ở lính mã tà, chia rượu lạt, gặm bánh mì nghe càng thêm hổ” cũng đủ để thầy trò đối thoại với nhau về sống, chết, về nhục vinh, vấn đề của muôn đời, muôn người. Hoặc chỉ một câu trong tác phẩm “Chí Phèo” của Nam Cao: “Ai cho tao lương thiện?” cũng đủ để cho thầy và trò nghiền ngẫm về nỗi xót xa, đau đớn, phẫn uất của người nông dân trước cách mạng, về tấn bi kịch không được làm người lương thiện Thức dậy khát vọng trong lòng học trò, thức dậy lòng yêu tiếng Việt, biết nói lời hay, ý đẹp, biết tích luỹ làm giàu vốn ngôn ngữ phong phú của mình là công việc không chỉ ngày một, ngày hai. Thức dậy khát vọng học trò trong những giờ giảng văn là tạo ra bầu không khí văn chương. Đó là một bầu không khí cởi mở dân chủ, bầu không khí đối thoại. Bước vào giờ giảng là bước vào một không khí được sẻ chia, được trao đổi, tâm tư, ở đó, thầy và trò bình đẳng với nhau trong quá trình khám phá và sáng tạo. Mọi áp đặt, mọi thiên kiến chủ quan, mọi bài xích và thoá mạ sẽ giết chết không khí văn chương. Bao nhiêu năm đi dạy, chúng tôi đã kiên nhẫn, đã khuyến khích để lắng nghe được ý kiến từ học trò. Một câu hỏi đúng lúc, đúng chỗ, vừa sức; một ánh mắt thiện cảm, một lời động viên khích lệ, một sự chờ đợi không nôn nóng, một sự tranh thủ thêm nhiều ý kiến, một giả định, một nhận xét thoả đáng, đó là những gì ngoài văn chương hết sức cần thiết để nhen lên khát vọng từ học trò vốn dĩ đã nguội lạnh. Kể cả những lúc chấm bài cho HS cần trân trọng từng sáng tạo của các em, sửa chữa những lỗi nhỏ bằng những nét bút, con chữ hết sức cẩn trọng là một việc làm có ý nghĩa. Để cho HS được nói lên những ý nghĩ chân thật tự sâu thẳm tâm hồn mình là một điều cần thiết và kể cả những lúc HS vào cuộc tranh luận, tôi lắng nghe, chưa bao giờ tôi đánh mất vị thế của mình là nhân vật “trung tâm” của giờ lên lớp. Lê Văn Vỵ Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 15 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 Một xu hướng của đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới theo quan điểm tích hợp (TH). TH là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống ở những mức độ, cấp bậc khác nhau các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học hoặc phân môn khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc phân môn đó. “TH là quan điểm hoà nhập đựơc hình thành từ sự nhất thể hoá những khả năng, một sự quy tụ tối đa những đặc trưng chung vào một chỉnh thể duy nhất” (1). Các nhà nghiên cứu hiện nay đang tiến hành vận dụng và hoàn chỉnh việc TH ba phân môn: Văn, Tiếng Việt, Tập làm văn ở bậc THCS và đang thí điểm ở bậc THPT. Từ thực tế học sinh rất yếu về khả năng lí luận cũng như thiếu chiều sâu trong cách nhìn nhận và đánh gía sự vật, hiện tượng cho nên yêu cầu bức thiết là cần phải có sự đan xen, lồng ghép kiến thức lí luận văn học vào trong các tiết học đặc biệt là các tiết khai thác văn bản. 1. Vai trò của phương pháp dạy học TH TH là điểm nổi bật nhất trong chương trình và SGK Ngữ văn mới, đã chi phối cách xây dựng chương trình, chỉ đạo nội dung và phương pháp dạy học môn Ngữ văn. TH trong giảng dạy nói chung và giảng dạy văn học nói riêng sẽ giúp HS học tập thông minh và vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện, hài hoà (harmonie) và hợp lí (algelra) trong giải quyết những tình huống mới mẻ, phức tạp của cuộc sống hiện đại. Việc dạy học theo phương pháp TH sẽ giảm tải được lượng SGK rất lớn mà HS phải học. Ví dụ: Trước đây ba phân môn Văn, Tiếng việt, Tập làm văn gồm ba quyển sách thì nay bằng phương pháp TH, HS chỉ phải học một cuốn sách Ngữ văn. Điều này vừa thể hiện được tính khoa học vừa phát huy đựơc khả năng tư duy sáng tạo của HS. Tác phẩm văn học (TPVH) có thể xem là văn bản sáng tạo, Tiếng Việt là văn bản khai thác, Làm văn là văn bản luyện tập kĩ năng. TH giữa kiến thức LLVH với việc phân tích TPVH giống TH giữa ba phân môn trên ở chỗ là: các đối tượng của việc TH đều được đan cài, lồng ghép hợp lí. Nghĩa là, phải tìm ra giữa chúng (tác phẩm và lí luận) những chủ đề chung, những điểm đồng quy, điểm tiếp xúc nếu muốn nói đến việc TH. TH ba phân môn khác với TH giữa lí luận với phân tích ở chỗ: một bên là TH của ba đối tượng ngang hàng về đơn vị: phân môn; một bên là TH của hai đối tượng nằm trong nhau trong đó LLVH là nội hàm của TPVH. Về hình thức, LLVH nằm trong TPVH song không có nghĩa là không cần phải TH bởi vì tuy bị bao hàm song các vấn đề của lí luận lại vượt ra khỏi khuôn khổ của tác phẩm văn học. Thực hiện phương pháp TH giữa phân tích và lí luận sẽ giúp nâng cao khả năng lí luận giúp chất lượng bài làm của HS được nâng cao và hạn chế được tình trạng bài viết của HS bị GV phê là hời hợt, thiếu sức thuyết phục. 2. Dạy học TH giữa phân tích TPVH với LLVH đựoc hiểu như thế nào? Thứ nhất, để hiểu được phương pháp mới này chúng ta cần phải rạch ròi giữa hai khái niệm: Ngữ văn và Văn học. Trong nhiều năm chúng ta vẫn quen gọi Văn, Tiếng Việt, Làm văn là ba môn nhưng thực tế đây là ba phân môn của một môn Ngữ văn. “Văn học là nghệ thuật ngôn từ, là hình thái ý thức xã hội mang tính thẩm mĩ có chức năng xã hội rộng lớn, nhiều mặt đồng thời là một phương tiện giao tiếp tư tưởng thẩm mĩ của con người. Còn Ngữ văn là một môn học trong nhà trường được lập ra nhằm mục đích cụ thế là dạy cho HS năng lực (bao gồm kĩ năng) nghe, nói, đọc, viết tương đối thành thạo, cung cấp cho HS một vốn tri thức cơ bản ban đầu về văn học, tiếng Việt cùng với năng lực cảm thụ thẩm mĩ để ra đời các em có thể tham gia vào đời sống và tự học” (2). Như thế, chúng ta có được sự rõ ràng về các khái niệm trong đó Ngữ văn được hiểu là môn học gồm ba phân môn Văn, Tiếng việt, Làm văn. Đối tượng mà bài viết này hướng tới là phân môn Văn trong đó gồm hai đối tượng nhỏ: tác phẩm và LLVH. Việc TH giữa kiến thức LLVH với phân tích TPVH không đơn giản chỉ đòi hỏi GV phải có trình độ, vốn hiểu biết sâu sắc, không chỉ thông qua sách vở mà còn dày dạn kinh nghiệm sống, biết vận dụng linh hoạt các vấn đề lí luận vào trong tác phẩm, biết lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với nội dung TH. Thứ hai, về mặt lí thuyết, quan điểm TH giữa kiến thức LLVH với phân tích TPVH cũng như quan điểm TH ba phân môn Văn, Tiếng Việt, Làm văn cùng có chung cơ sở lí luận và thực tiễn là mọi vấn đề chỉ được giải quyết khi có sự kết hợp liên ngành, nhiều lĩnh vực. Bên cạnh đó, quan điểm TH mới này còn có cơ sở lí luận riêng là: Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 16 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 - Lí luận gắn liền với thực tiễn mà TPVH lại phản ánh thực tiễn cuộc đời nên lẽ tất yếu nhiệm vụ phân tích tác phẩm phải gắn liền với nhiệm vụ lí luận. - “TH là quá trình tìm kiếm và phát hiện hình thức tư duy kiểu mới không loại trừ mâu thuẫn song lại hết sức chú ý khai thác tính chất tương thích và bổ sung lẫn nhau về nôi dung và hình thức của các bộ phận và TH chúng thành một chình thể đa chiều” (3). Trong LLVH có phê bình văn học mà giữa TPVH và phê bình có mối quan hệ “máu thịt” với nhau, chỉ khi phê bình văn học phát triển mới có những tác phầm kiệt xuất hơn ra đời và ngược lại. Hai đối tượng văn học này vừa mâu thuẫn (tác phẩm và bài phê bình, tác giả và nhà phê bình) vừa có tính tương thích và bồ sung cho nhau. Cho nên, với phương pháp TH này, HS không chỉ thành thạo trong thao tác phân tích mà còn thành thạo trong thao tác vận dụng lí luận để có được bài viết chặt chẽ, sâu sắc và khả năng phê bình đánh giá hoàn chỉnh về một TPVH. Tuy nhiên, ở đây phải lưu ý giữa Lí luận và Nghị luận trong TLV là hoàn toàn khác nhau. Nếu đánh đồng giữa lí luận và nghị luận trong TLV chúng ta sẽ lạc sang nhiệm vụ TH của ba phân môn Văn, Tiếng Việt, Làm văn. LLVH tuy không là một phân môn song các vấn đề chứa đựng trong nó lại vô cùng lớn vượt ra khỏi phạm vi của tác phẩm. Đó là những chân lí, những chiêm nghiệm về văn chương, cuộc đời, nghệ thuật đã được các bậc hiền triết, các nhà văn vĩ đại, nhà phê bình có tên tuổi đúc rút từ nhiều thế kỷ văn học mà HS bằng khả năng khái quát của mình phải vươn tới được những tri thức đó. Lí luận được hiểu là “chất” mà bằng phương pháp dạy học TH, GV giúp HS có được một “vốn” nhất định. HS càng nhiều “vốn” thì “chất lí luận”càng cao, càng sâu, chứng tỏ sự am hiểu sâu sắc vấn đề. Khi đã xây dựng được nội dung TH đòi hỏi phải có phương pháp dạy học phù hợp với nội dung TH đó. Đây là nhiệm vụ khó khăn đòi hỏi GV phải có sự TH từ khâu soạn giáo án (tìm ra điểm nhấn để lồng ghép lí luận) cho tới việc giảng dạy trên lớp, sử dụng phương tiện, kiểm tra đánh giá…). Một lưu ý nữa là trong quá trình TH cần tránh sự TH hời hợt, mang tính cơ học chỉ đạt tới sự hoà nhập kiến thức mà không có sự thẩm thấu, nhuần nhuyễn giữa ý trong tác phẩm với vấn đề lí luận khiến cho không phát huy được hiệu quả của phương pháp. 3. Nguyên tắc TH giữa phân tích TPVH với LLVH Thông thường, trong giảng dạy ba phân môn: Văn, Tiếng việt, TLV thì phân môn Văn được chú trọng hơn cả. Đối tượng chính của phân môn này là TPVH, các vấn đề LLVH hầu như không đựơc GV đưa vào trong bài giảng, chỉ khi chấm bài GV mới thấy đựơc HS yếu về khả năng lí luận nhưng lại không ý thức đan xen lí luận trong việc dạy trên lớp. HS phổ thông có được “chất lí luận” phần lớn là do chịu khó đọc thêm sách tham khảo, sách phân tích bình giảng, những bài văn đạt giải quốc gia, tạp chí, sách báo, các bài phê bình văn học, nhưng số HS này lại quá ít. TPVH từ trước tới nay vẫn được coi là công cụ chủ yếu của thầy và trò, nhiệm vụ chính của GV là phân tích, HS nghe và ghi chép. GV vẫn quen với việc làm sao để HS thấy được cái hay, cái đẹp của TPVH, những mặt trái của nó thường không được khai thác hoặc cố tình bị che lấp. Bên cạnh việc chỉ ra cái hay, cái đẹp còn cần chỉ cho HS những hạn chế của tác phẩm từ đó HS mới có được cái nhìn toàn diện, nâng cao khả năng khái quát, khả năng phê bình, đánh giá một tác phẩm ở mọi góc độ. Vì vậy, trong quá trình phân tích, người dạy cần đan cài các vấn đề lí luận một cách khoa học, xoá bỏ “căn bệnh” truyền thống của thầy và trò là chỉ thực hiện đơn thuần một nhiệm vụ phân tích. Nguyên tắc sử dụng trong phương pháp TH này là TH ngang, TH dọc, hoặc kết hợp TH ngang với TH dọc. Dù sử dụng nguyên tắc nào thì giữa hai đối tượng tác phẩm và các vấn đề của lí luận phải cùng chung một chủ đề, phải cùng có điểm đồng quy, điểm tiếp xúc. Như trên đã nói không thể TH nếu như ý trong tác phẩm là A mà vấn đề lí luận lại là B mà chỉ có thể là A1, A2,…An. TH ngang là sự TH diễn ra thường xuyên đối với từng bài học, và là nội dung TH quan trọng có thể tìm kiếm và nhìn thấy kết quả ngay trong từng thời điểm, từng tiết, bài học. Nếu như ở TH ngang, nhiệm vụ chính trước tiên là xác định ý trọng tâm và đan xen lồng ghép vấn đề lí luận thì ở TH dọc trước hết GV phải xác định chủ đề trước khi tiến hành TH. Trước đây các kiểu ra đề thi thường hay thể hiện rõ nguyên tắc TH dọc. Ví dụ: “M. Gorki nói: “Văn học là nhân học”. Em hãy chứng minh câu nói trên bằng một số tác phẩm đã học trong chương trình”. Đây là đề tổng hợp, ít được sử dụng trong thi đại trà mà phần lớn được sử dụng trong thi HS giỏi (tỉnh, thành phố, toàn quốc). Như vậy, với TH dọc, nhiệm vụ đầu tiên của GV là đặt ra vấn đề lí luận và phân tích tác phẩm để làm sáng tỏ chủ đề lí luận đó; và từ trong phân tích tác phẩm lại có các ý cần được khái quát theo nguyên tắc TH ngang. Đây là trường hợp TH dọc kết hợp với TH ngang. Áp dụng nguyên tắc TH ngang để đan xen các vấn đề lí luận làm nảy sinh một nguyên tắc nhỏ khác là: chỉ chọn những ý trọng tâm (là tư tưởng chủ đề của tác phẩm) để xen các vấn đề lí luận. Mỗi tác phẩm là một hệ thống gồm Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 17 Sáng kiến kinh nghiệm – năm học 2009 – 2010 rất nhiều ý lớn, ý nhỏ và không phải ý nào cũng là ý trọng tâm, không phải ý nào cũng có thể khái quát lên thành các vấn đề lí luận. Cho nên, nguyên tắc này gồm hai bước: 1) phải xác định được ý trọng tâm, 2) lồng ghép vấn đề lí luận. Nếu TH tràn lan GV sẽ đẩy HS vào thực trạng phô trương kiến thức mà nhiều khi thừa, không cần thiết. Một nguyên tắc nhỏ khác nữa như trên đã trình bày là tránh TH hời hợt, chỉ đạt tới sự hoà nhập về kiến thức mà không có sự thẩm thấu, nhuần nhuyễn. Nguyên tắc cuối cùng, GV phải thường xuyên tiến hành việc TH giữa kíên thức LLVH với phân tích TPVH. Có như vậy, sự lặp đi lặp lại của các vấn đề lí luận sẽ hình thành trong tư duy HS một lối mòn, biến nó trở thành “chất lí luận” và “ngấm vào máu” của HS. Để nâng cao khả năng lí luận cho HS trung học trong học TPVH tốt hơn hết là dạy HS cách tự học, tự đọc. GV cung cấp, giới thiệu cho HS một số tài liệu tham khảo: các bài phê bình, bình giảng, các bài thi đạt giải Quốc gia,… và hướng dẫn HS đọc và tìm hiểu những vấn đề trọng tâm của lí luận trong các tài liệu tham khảo đó để HS tự trang bị cho mình một “vốn lí luận” nhất định. Cuộc sống không ngừng vận động và phát triển theo chiều hướng đi lên. Nhìn nhận mọi vấn đề từ bản chất từ chiều sâu là một nhu cầu tất yếu và càng quan trọng hơn đối với những “công dân toàn cầu”. Hy vọng cùng với nhiều phương pháp khác, phương pháp tích hợp sẽ góp phần giúp học sinh nhìn nhận và đánh giá đúng đắn mọi sự vật hiện tượng của cuộc sống hiện đại. (1) và (3) Nguyễn Thanh Hùng. “Tích hợp trong dạy học ngữ văn”, Tạp chí Khoa học giáo dục, số 6, 3/2006. (2) Trần Đình Sử. “Các tính chất cơ bản của môn Ngữ văn”, Tạp chí Giáo dục, số118, 7/2005. Lê Thị Hương - Giáo viên THCS Người thực hiện : Lê Văn Hiệp – Giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng 18 Tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở trường THCSTích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở trường THCS Đọc bài Lưu I. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn chuyên đề Ngữ văn là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, nó có tầm quan trọng rất lớn trong việc giáo dục tư tưởng, quan điểm, tình cảm cho học sinh. Việc dạy học tích hợp liên môn đáp ứng được yêu cầu này. Nó cũng chính là chiếc chìa khóa mở cửa cho tương lai. Chính vì vậy, ngành giáo dục đã có những hoạt động thiết thực, bổ ích như tổ chức tập huấn giáo viên, tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng, tổ chức nhiều cuộc thi trong đó có cuộc thi dạy học tích hợp liên môn để đội ngũ giáo viên nói riêng và xã hội nói chung hiểu rõ, hiểu đúng vấn đề. Mặt khác, tích hợp liên môn còn giúp học sinh tiết kiệm thời gian học tập, giúp các em biết kết hợp kiến thức giữa các bộ môn. Đồng thời phát triển tư duy, khả năng thông hiểu và vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống. Bởi vậy có thể nói, vấn đề dạy học tích hợp liên môn không còn là một vấn đề xa lạ với đội ngũ các thầy cô giáo. Tuy nhiên, từ hiểu đến vận dụng và vận dụng có hiệu quả vào thực tế giảng dạy là cả một vấn đề, nhất là đối với những giáo viên dạy môn Ngữ văn. Từ thực trạng của vấn đề trên, chúng tôi chọn giải pháp “Tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở trường THCS” để nhằm trao đổi với đồng nghiệp về việc vận dụng phương pháp trên để giải quyết một vấn đề cụ thể. Nhằm giúp giáo viên Ngữ văn có thể áp dụng vào giảng dạy môn Ngữ văn một cách sinh động, giúp cho học sinh hứng thú hơn với bộ môn trong chương trình Ngữ văn bậc THCS. 2. Mục tiêu - Dạy học tích hợp liên môn sẽ phát huy được tính tích cực chủ động và sáng tạo của học sinh; buộc học sinh chủ động tự đọc, tự làm việc độc lập theo sách giáo khoa, theo hướng dẫn của giáo viên. - Do đặc thù riêng của môn học, việc tích hợp trong giờ học Ngữ văn là hoạt động phức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung gắn với thực tiễn. II. PHẦN NỘI DUNG 1. Cơ sở lí luận Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại đang được quan tâm nghiên cứu và áp dụng trong chương trình giáo dục của nhiều nước trên thế giới và ở Việt Nam trong những năm gần đây. Tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách có hệ thống, ở những mức độ khác nhau về các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhau dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc trong cùng một môn học. Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học các môn học. Tùy theo khoa học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lại với nhau như: Lí - Hóa - Sinh, Văn - Sử - Địa. Hoặc có thể tích hợp được cả các môn tự nhiên với các môn xã hội như: Văn, Toán, Hóa, Sinh, GDCD… 2. Cơ sở thực tiễn Qua việc hoạt động tích hợp trong một tiết lên lớp, học sinh được rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đề một cách có hệ thống và lôgic, đồng thời thấy được mối quan hệ giữa các kiến thức được học trong chương trình. Nhờ đó sẽ xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín, tách biệt giữa nhà trường và cuộc sống; cô lập giữa những kiến thức và kĩ năng vốn có mối liên hệ, bổ sung cho nhau hay tách rời kiến thức với các tình huống có ý nghĩa, những tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này. Như vậy có thể thấy, phạm vi tích hợp trong giờ dạy Ngữ văn rất phong phú: vừa tích hợp nội môn (giữa ba phân môn Văn - Tiếng Việt - Làm văn hay giữa những bài học có cùng chủ đề); vừa có thể tích hợp liên môn như: tích hợp Văn - Lịch sử (tích hợp mở rộng theo hướng vận dụng những kiến thức về hoàn cảnh lịch sử của từng thời kỳ, về nhân vật lịch sử... để lý giải và khai thác giá trị, thành công cũng như hạn chế của tác phẩm); tích hợp Văn - Địa lý (tích hợp mở rộng theo hướng vận dụng kiến thức hiểu biết về các địa danh để lý giải rõ một số chi tiết hình ảnh nghệ thuật); tích hợp Văn - Âm nhạc (hát, ngâm thơ, diễn kịch); tích hợp Văn - Mỹ thuật (khi dạy học một tác phẩm văn chương giáo viên có thể cho học sinh vẽ tranh minh họa…) III. NHỮNG GIẢI PHÁP 1. Những môn học có thể khi tích hợp Chúng ta có thể tích hợp với nhiều môn học khác nhau, trong đó một số môn được tích hợp nhiều ở tiết dạy. * Tích hợp với môn Lịch sử Có thể nói, đây là bộ môn được tích hợp nhiều nhất khi dạy tác phẩm văn học. Bởi các tác phẩm được học trong chương trình có quan hệ mật thiết với lịch sử. Khi tìm hiểu một tác phẩm văn học, bao giờ ta cũng phải đặt tác phẩm vào hoàn cảnh sáng tác và bối cảnh xã hội cụ thể. Có nắm được hoàn cảnh ra đời của tác phẩm ta mới thấy hết được giá trị tư tưởng chủ đề của tác phẩm. Ví như, ta tìm hiểu truyện ngắn “Làng” của Kim Lân, nếu không hiểu rõ tác phẩm này ra đời vào những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, ta có thể thấy cách nói của ông Hai - nhân vật chính của truyện thật ngây ngô, buồn cười. Nhưng nếu hiểu hoàn cảnh đất nước ta khi đó, khi mà đến 95% dân số mù chữ, người dân phải thoát mù bằng cả cách học bình dân học vụ ta mới thấy cách nói của ông thật đáng yêu và đáng để ta trân trọng. Hoặc khi ta tìm hiểu bài “Con Rồng, cháu Tiên”, để tạo hứng thú cho học sinh tìm hiểu về thời đại lịch sử buổi đầu dựng nước của dân tộc ta. * Tích hợp với môn Địa Lí Đây cũng là một môn học được sử dụng nhiều trong quá trình dạy văn bản. Môn học này sẽ phát huy tác dụng khi giúp cho học sinh nắm được quê quán tác giả, những địa danh mà tác phẩm đề cập đến. Bởi mỗi vùng miền đều có đặc điểm rất riêng. Ví dụ: Khi ta vận dụng kiến thức Địa lí 8, bài “Đặc điểm đất Việt Nam”, “Đặc điểm khí hậu Việt Nam” ta sẽ giúp học sinh hiểu được sâu sắc được điểm tương đồng trong hoàn cảnh xuất thân và sự chia sẻ cảm động của người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp giữa điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt qua bài “Đồng chí”, “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”. Hay khi ta dạy bài “Chiếc lược ngà”, ta có thể giới thiệu thêm cho học sinh về vùng đất Nam Bộ để học sinh hiểu sâu chủ đề tác phẩm hơn. “Qua Đèo Ngang” cần cho học sinh biết vị trí địa lý của Đèo Ngang. Hoặc khi dạy văn bản “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” (Ngữ văn 7 - Tập 2) để học sinh hiểu một cách rõ ràng, cụ thể hiện tượng ngày và đêm dài ngắn khác nhau trên trái đất qua bài 1: “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối ”. Giáo viên tích hợp kiến thức qua môn Địa lí lớp 6 (Bài 9 - SGK): Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa… * Tích hợp với môn Giáo dục Công dân Ta thấy, phần lớn các bài dạy văn bản đều liên quan đến môn Giáo dục công dân. Vì ta thấy cái đích của dạy văn bản Ngữ văn là bồi dưỡng nhân cách đạo đức cho học sinh, hướng các em đến lối sống cao đẹp, có văn hóa. Đó cũng chính nội dung dạy học môn Giáo dục công dân. Khi ta tích hợp với môn học này, học sinh sẽ biết vận dụng từ những kiến thức thành bài học để ứng dụng vào trong cuộc sống. Ví dụ: Tích hợp GDCD 8, bài “Xây dựng tình bạn lành mạnh” với bài “Đồng chí” các em học tập được tình tri kỉ của những người lính. Hay tích hợp bài “Lí tưởng sống của thanh niên”, bài “Năng động sáng tạo”, “Làm việc có năng suất, chất lượng, hiệu quả” với truyện “Lặng lẽ Sa Pa”, ta sẽ giúp học sinh nhận thấy các em cần phải sống có lí tưởng và từ đó các em có ý thức xây dựng và sống theo lí tưởng cao đẹp. Hoặc khi ta tích hợp với GDCD 6, bài “Công ước liên hiệp quốc về quyền trẻ em” với bài “Tuyên bố thế giới về sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em”, học sinh sẽ có nhận thức đúng đắn, đầy đủ hơn về quyền trẻ em, trách nhiệm của mọi người. Từ đó tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ trẻ em, góp phần giúp cho trẻ em có đươc cuộc sống tốt hơn.Vận dụng bài “Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên”, “Bảo vệ di sản vản hoá” để dạy bài “Ca Huế trên sông Hương”, “Thông tin ngày Trái Đất năm 2000”... * Tích hợp với môn Mĩ thuật Đây là một phương pháp dạy học hiện đại trong dạy học Ngữ văn, giúp học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt. Ví dụ như bài “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, giáo viên có thể đưa ra những tranh, ảnh về cuộc kháng chiến chống Mĩ, đặc biệt là hình ảnh những đoàn xe vượt qua mưa bom bão đạn để miền Bắc kịp thời tiếp tế sức người sức của cho miền Nam ruột thịt, đánh thắng giặc Mĩ. Hay sau khi dạy xong bài “Đoàn thuyền đánh cá” ta có thể nêu yêu cầu cho học sinh vận dụng kiến thức của môn Mĩ thuật để vẽ bức tranh theo nội dung của bài hoặc của đoạn thơ nào đó mà học sinh thấy tâm đắc nhất. Vẽ chân dung Thuý Kiều, Thuý Vân thông qua những thơ miêu tả của Nguyễn Du trong đoạn trích “Chị em Thuý Kiều”, hình ảnh Dế Mèn qua ngôn ngữ miêu tả của nhà văn Tô Hoài với đoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên”. Chính quá trình vẽ tranh sẽ giúp cho học sinh củng cố và nắm kiến thức sâu, chắc hơn. Bài “Thông tin về ngày Trái Đất năm 2000” liên hệ môn Mĩ thuật 7: Học sinh vẽ tranh đề tài cuộc sống quanh em, chủ đề giữ gìn vệ sinh môi trường bảo vệ môi trường sống và tuyên truyền về việc hạn chế sử dụng bao bì ni lông. * Tích hợp với môn Âm nhạc Vận dụng kiến thức âm nhạc sẽ làm cho giờ học Văn không còn đơn điệu, tẻ nhạt mà trở nên vô cùng sôi nổi, hứng thú, không còn nặng nề, nhàm chán. Vì thế mà các em dễ nhớ, dễ thuộc, dễ hiểu bài hơn. Khi học bài “Đồng chí”, bài “Mùa xuân nho nhỏ”, bài “Viếng lăng Bác”... tiết học sẽ trở nên thú vị hơn, cảm xúc của các em sẽ sâu lắng hơn và hiệu quả của bài học sẽ cao hơn nếu ta cho học nghe hoặc hát những bài hát đã đươc phổ nhạc từ những bài thơ đó. Hoặc bài “Con Rồng cháu Tiên”, để tạo hứng thú cho học sinh giáo viên cho học sinh xem video ca nhạc về một số bài hát “Dòng máu Lạc Hồng”, “Nổi trống lên các bạn ơi”,... Đối với phần tiếng Việt, dạy bài “Chơi chữ” dùng bài hát “Búp bê bằng bông” để học sinh có thể hiểu về lối chơi chữ (điệp âm) gây hứng thú cho học sinh. Khi dạy bài “Thông tin về ngày Trái Đất năm 2000” giáo viên cho học sinh nghe bài hát “Ngôi nhà của chúng ta” (môn Âm nhạc 8) tuyên truyền mọi người cùng nhau bảo vệ màu xanh trái đất với mặt trời, biển, dòng sông, cánh rừng xanh. * Ngoài ra, giáo viên Ngữ văn còn có thể tích hợp với nhiều môn khác như: hoạt động ngoài giờ lên lớp, Toán, Lí, Hóa, Sinh, Tin học…với những mức độ khác nhau. Ví dụ: - Bài “Ôn dịch thuốc lá”, giáo viên có thể dùng kiến thức Hóa học để làm rõ các chất có trong thuốc lá; kiến thức môn Sinh để thấy chất độc có trong thuốc lá có hại cho sức khỏe con người như thế nào? Các phép tính còn giúp cho các em thấy được hút thuốc lá không những có hại cho sức khỏe mà còn tiêu tốn tiền bạc. - Có thể giải thích câu tục ngữ bằng kiến thức hóa học: “Nước chảy đá mòn” mang ý nghĩa hóa học gì? Giáo viên có thể liên hệ vấn đề này ở phần “Muối cacbonat” (Tiết 39 hóa lớp 9). Như chúng ta đã biết: Thành phần chủ yếu của đá là CaCO3 (Canxi cacbonat). Khi gặp nước mưa và khí CO2 (Cacbonic) trong không khí, CaCO3 sẽ chuyển hoá thành Ca (HCO3)2 (muối Canxit hidrocacbonat). Kết quả là sau một thời gian nước đã làm cho đá bị bào mòn dần. Do hiện tượng xảy ra chậm nên phải thật sự chú ý chúng ta mới nhận ra điều này. Hoặc khi dạy bài “Thông tin về ngày Trái Đất năm 2000” học sinh nhận biết và giải thích được một số từ khó: Phân hủy, Plaxtic, điôxin,… Hóa học 9: Đặc tính của Pôlime; Hiểu tác hại của điôxin với cơ thể con người. - Bộ môn sinh học 8: Giải thích một số thuật ngữ: Tuyến nội tiết, dị tật bẩm sinh,....Học sinh hiểu một số hiện tượng bao bì ni lông lẫn vào đất cản trở sự phát triển của thực vật, của rễ cây, ngăn ngừa sự trao đổi chất (Bài 11 - Sinh học 6); Sự hút nước và muối khoáng của rễ cây. Sinh học 9: Thực hành tìm hiểu môi trường địa phương. Bài 54 - Sinh học 9: Ô nhiễm môi trường; Tác động của con người với môi trường cho bài “Thông tin về ngày Trái Đất năm 2000” - Bộ môn Toán 6: Học sinh tính ước lượng, số lượng bao bì nilông bị xả thải ra môi trường hàng năm “Thông tin về ngày Trái Đất năm 2000”, tính toán số dân theo cấp số nhân “Bài toán dân số”. Học sinh có kĩ năng tính toán, so sánh để thấy được sự chi phí lớn đến mức phi lí, phi nhân đạo của việc chạy đua vũ trang hạt nhân qua bài “Đấu tranh cho một thế giới hoà bình”. - Khi dạy bài “Từ trái nghĩa ” (Ngữ văn 7 - tập1) sau khi tìm hiểu xong khái niệm. Giáo viên có thể tích hợp liên hệ giáo dục môi trường bằng cách cho học sinh tìm những cặp từ trái nghĩa. - Tin học: Ứng dụng công nghệ thông tin sử dụng bài giảng điện tử, máy chiếu, máy tính, mạng internet. 2. Cách đưa kiến thức liên môn vào trong bài dạy Trong quá trình lên lớp giáo viên có thể dạy học tích hợp theo nhiều cách khác nhau. Việc lưa chọn cách thức nào là tùy thuộc vào nội dung cụ thể của từng phân môn và từng bài học. 2.1. Tích hợp thông qua việc kiểm tra bài cũ Kiểm tra bài cũ là bước đầu tiên trong tiến trình tổ chức hoạt động dạy học một bài cụ thể. Mục đích của hoạt động này là để kiểm tra việc học ở nhà cũng như mức độ hiểu bài của học sinh. Ngoài ra, đây cũng là hoạt động có tính chất kết nối giữa bài đã học và bài đang học (bài mới). Vì vậy, việc thực hiện tích hợp trong quá trình kiểm tra bài cũ là rất cần thiết và cũng khá thuận lợi. 2.2. Tích hợp thông qua việc giới thiệu bài mới Giới thiệu bài mới là một thao tác nhỏ, chiếm một lượng thời gian không đáng kể trong tiết dạy (không phải bài nào, tiết dạy nào cũng cần giới thiệu vào bài một cách công phu bài bản). Tuy nhiên thao tác này lại có ý nghĩa khá lớn trong việc chuẩn bị hứng thú cho học sinh trước khi bước vào bài học. Vì vậy, giáo viên có thể vận dụng thao tác này để thực hiện tích hợp. Ví dụ: Chọn bài hát “Đất phương Nam” để giới thiệu bài “Sông nước Cà mau”, Bài hát “Quê hương” của Đỗ Trung Quân khi dạy bài “Quê hương”.... 2.3. Tích hợp thông qua câu hỏi tìm hiểu bài Trong hoạt động dạy học Ngữ văn, hình thức hỏi - đáp đóng vai trò hết sức quan trọng, thể hiện tính tích cực, chủ động của người học cũng như vai trò chủ động của giáo viên. Hình thức này được thực hiện trong hầu hết các bước, các hoạt động dạy - học. Việc tích hợp kiến thức Văn - Tiếng Việt (qua các câu hỏi phát hiện, giải nghĩa, phân tích ý nghĩa của việc sử dụng từ ngữ), Văn - Làm văn (qua dạng câu hỏi tóm tắt văn bản, nêu suy nghĩ của bản thân về một vấn đề đặt ra từ tác phẩm…) Văn - Lịch sử (Vận dụng hiểu biết về lịch sử để lý giải một hiện tượng…), Văn - Địa lý, Văn - Giáo dục công dân… được thể hiện rõ qua hoạt động này. Chẳng hạn: khi dạy bài “Lặng lẽ Sapa” cần cho học sinh biết vị trí địa lý của đỉnh Yên Sơn, qua đó học sinh thấy được tính chất công việc vất vả của anh thanh niên. 2.4. Tích hợp thông qua phương tiện dạy học như bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị công nghệ thông tin Khi dạy một số văn bản đọc hiểu, giáo viên có thể sử dụng kênh hình để tích hợp, giúp các em cảm thụ văn học tốt hơn. Đây là một yêu cầu rất quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học hiện nay. Điều quan trọng là để thực hiện được hình thức tích hợp này đòi hỏi người dạy phải có sự chuẩn bị công phu, biết đầu tư trí tuệ, công sức. Mặt khác, nó còn phụ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất của từng trường. 2.5. Tích hợp thông qua nội dung từng phần hay tổng kết giờ học Đây là hình thức tích hợp thông qua lời thuyết giảng của giáo viên, vừa có ý nghĩa khái quát lại vấn đề, vừa có ý nghĩa mở rộng, nâng cao kiến thức. Giáo viên có thể tích hợp dưới dạng liên hệ, so sánh đối chiếu các văn bản cùng thể loại, chủ đề để rút ra nhận xét hoặc yêu cầu học sinh tự rút ra nhận xét của bản thân về vấn đề đó (nét giống, khác, sự đóng góp mới mẻ của nhà văn…) 2.6. Tích hợp thông qua hệ thống bài tập (ở lớp cũng như ở nhà) Đây là điều kiện thuận lợi nhất để giáo viên tiến hành phương pháp tích hợp sau khi kết thúc một bài học, giúp học sinh nắm chắc kiến thức ấy để tích hợp trong việc rèn luyện kỹ năng: nghe, đọc, nói, viết. Phần này, giáo viên có thể gợi ý bài tập tiếng Việt; học sinh tập làm bài thuyết minh về danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử ở địa phương em... 2.7. Tích hợp thông qua hình thức kiểm tra Chương trình Ngữ văn được xây dựng theo tinh thần tích hợp, vì thế khi ôn tập và tiến hành kiểm tra, giáo viên cần giúp học sinh nắm chắc các vấn đề. Các kiến thức về Văn, tiếng Việt, Tập làm văn đều cùng dựa vào một văn bản chung (hoặc nhiều văn bản cùng thể loại) để khai thác và hình thành. Vì thế, khi hướng dẫn học sinh ôn tập giáo viên cần lưu ý học sinh không nên học tủ, học lệch mà phải học toàn diện, đầy đủ. Giáo viên cần lưu ý xây dựng đề kiểm tra 15 phút, 1 tiết, học kỳ theo yêu cầu tích hợp. Hệ thống câu hỏi, đề kiểm tra phải hướng vào việc phát triển năng lực người học theo bốn cấp độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao. 2.8. Tích hợp gắn với đời sống xã hội, rèn kỹ năng sống cho học sinh Đây là một hoạt động không thể thiếu trong giờ Đọc - hiểu văn bản bởi môn Văn trong nhà trường vừa là một môn khoa học vừa là môn học mang tính xã hội nhân văn sâu sắc. IV. KẾT LUẬN 1. Kết quả Từ kết quả học tập của các em, chúng tôi nhận thấy việc kết hợp kiến thức liên môn vào một môn học nào đó là một việc làm hết sức cần thiết, có hiệu quả rõ rệt đối với học sinh. Cụ thể, chúng tôi thực hiện thử nghiệm qua năm học 2015 - 2016, năm 2016 - 2017, học kì I năm 2017 - 2018 đã đạt được kết quả rất khả quan: * Kết quả học tập của học sinh được cải thiện - Học sinh tích cực, chủ động, hứng thú trong việc tìm ra các tri thức mới với những biểu hiện như: các em sôi nổi, tích cực trao đổi, chủ động bày tỏ quan điểm. - Các em được quan sát, trải nghiệm thực tế rồi tự rút ra kiến thức. Từ đó hiểu bản chất, dễ nhớ và nhớ lâu. - Các kiến mới hình thành đều được gắn với những tình huống cụ thể làm tăng khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống. - Được phát huy kiến thức ở nhiều môn học. Tạo động lực cho học sinh học toàn diện các môn, tránh xu hướng học lệch ở các em. - Các em được phát triển các năng lực quan sát, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực phán đoán, năng lực thu nhận thông tin, năng lực giao tiếp, năng lực tư duy sáng tạo… - Học sinh không chỉ được tiếp thu kiến thức mà còn được giáo dục nhân cách. - Bài kiểm tra được thực hiện qua bốn mức độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp và vận dụng cao các em đều đạt kết quả cao. * Năng lực dạy học tích hợp liên môn của giáo viên được nâng cao - Giáo viên được tự tìm hiểu, tự trang bị cho mình cơ sở lí luận của dạy học tích hợp liên môn. - Giáo viên các môn “liên quan” được tăng cường trao đổi thảo luận về các kiến thức liên quan, về việc lựa chọn phương pháp, lựa chọn cách thức tổ chức các hoạt động dạy học… Mỗi giáo viên được chủ động về kiến thức, tự tin khi tổ chức các hoạt động dạy học và lựa chọn được phương pháp tối ưu. - Biết “tích hợp” giáo dục vừa đủ tránh trùng lặp, nặng nề; cũng không xem nhẹ, bỏ qua. 2. Bài học kinh nghiệm Nếu biết vận dụng một cách khéo léo, nhuần nhuyễn, tự nhiên kiến thức liên môn, giáo viên không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức xã hội mà còn tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm của học sinh. Từ đó, có thể định hướng thái độ sống, rèn kỹ năng sống cho các em một cách hiệu quả, giúp các em biết ứng xử văn minh, trở thành người công dân tốt… 3. Kết luận chung Xuất phát từ những ưu điểm của việc dạy học tích hợp, chúng tôi nhận thấy, dạy học tích hợp là cần thiết, một xu hướng tối ưu của lý luận dạy học ngày nay và đã được nhiều nước trên thế giới thực hiện. Một nghiên cứu mới đây của Viện Khoa học giáo dục Việt Nam về chương trình giáo dục phổ thông 20 nước cho thấy 100% các nước đều xây dựng chương trình theo hướng tích hợp. V. Đề xuất - kiến nghị 1. Với tổ chuyên môn nhà trường - Thường xuyên tổ chức học tập, trao đổi kinh nghiệm giảng dạy lẫn nhau, nhất là phương pháp giảng dạy theo hướng tích hợp liên môn. - Tổ chức hội thảo bằng chuyên đề cụ thể kết hợp với những buổi họp chuyên môn. - Nhà trường nên đầu tư nhiều đầu sách tham khảo để giáo viên đọc và nghiên cứu. 2. Bộ và Sở Giáo dục - Đào tạo - Tổ chức các lớp bồi dưỡng giáo viên theo hướng nâng cao năng lực dạy học tích hợp liên môn bằng việc kết hợp tổ chức hội thảo với việc bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên. Đồng thời, tăng cường tổ chức cho học sinh thi về vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn. - Nhân rộng mô hình để học tập. Đây là những ý kiến của tổ Văn - GDCD trong việc tích hợp kiến thức liên môn vào giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở trường THCS Thanh Đức. Chuyên đề giúp các em học sinh không những học tốt một môn mà cần biết cách kết hợp kiến thức các môn học lại với nhau để trở thành một con người phát triển toàn diện. Đồng thời, việc thực hiện chuyên đề này sẽ giúp giáo viên không ngừng trau dồi kiến thức của các môn học khác để dạy bộ môn của mình tốt hơn, đạt kết quả cao hơn. Rất mong nhận được sự đóng góp của các quý thầy cô, bạn bè đồng nghiệp để chúng tôi hoàn thiện hơn chuyên đề này. Tổ Văn - GDCD Tập tin đính kèm Trình duyệt không hỗ trợ iframe. Tổng số điểm của bài viết là: 6 trong 2 đánh giá Click để đánh giá bài viết |